Unia Europejska

Европейски съюз
Evropská unie
Den Europæiske Union
Europese Unie
European Union
Euroopa Liit
Euroopan unioni
Union européenne
Europäische Union
Ευρωπαϊκή Ένωση
Európai Unió
An tAontas Eorpach
Unione Europea
Eiropas Savienība
Europos Sąjunga
L-Unjoni Ewropea
União Europeia
Uniunea Europeană
Európska únia
Evropska unija
Unión Europea
Europeiska unionen

Flaga Unii Europejskiej
Herb Unii Europejskiej
Flaga Unii Europejskiej Herb Unii Europejskiej
Dewiza: In varietate concordia
(Jedność w różnorodności)
Hymn: Oda do radości
(wersja instrumentalna)
Położenie Unii Europejskiej
Konstytucja Traktat o Unii Europejskiej, Traktat o Wspólnocie Europejskiej
Kraje członkowskie
27

Austria Austria
Belgia Belgia
Bułgaria Bułgaria
Cypr Cypr
Czechy Czechy
Dania Dania
Estonia Estonia
Finlandia Finlandia
Francja Francja
Grecja Grecja
Hiszpania Hiszpania
Holandia Holandia
Irlandia Irlandia
Litwa Litwa
Luksemburg Luksemburg
Łotwa Łotwa
Malta Malta
Niemcy Niemcy
Polska Polska
Portugalia Portugalia
Rumunia Rumunia
Słowacja Słowacja
Słowenia Słowenia
Szwecja Szwecja
Węgry Węgry
Wielka Brytania Wielka Brytania
Włochy Włochy

27

Austria Austria
Belgia Belgia
Bułgaria Bułgaria
Cypr Cypr
Czechy Czechy
Dania Dania
Estonia Estonia
Finlandia Finlandia
Francja Francja
Grecja Grecja
Hiszpania Hiszpania
Holandia Holandia
Irlandia Irlandia
Litwa Litwa
Luksemburg Luksemburg
Łotwa Łotwa
Malta Malta
Niemcy Niemcy
Polska Polska
Portugalia Portugalia
Rumunia Rumunia
Słowacja Słowacja
Słowenia Słowenia
Szwecja Szwecja
Węgry Węgry
Wielka Brytania Wielka Brytania
Włochy Włochy

Język urzędowy
23

angielski
bułgarski
czeski
duński
estoński
fiński
francuski
grecki
hiszpański
irlandzki
litewski
łotewski
maltański
niderlandzki
niemiecki
polski
portugalski
rumuński
słowacki
słoweński
szwedzki
węgierski
włoski

23

angielski
bułgarski
czeski
duński
estoński
fiński
francuski
grecki
hiszpański
irlandzki
litewski
łotewski
maltański
niderlandzki
niemiecki
polski
portugalski
rumuński
słowacki
słoweński
szwedzki
węgierski
włoski

Centra polityczne Bruksela (egzekutywa i legislatywa), Strasburg (legislatywa), Luksemburg (trybunał sądowy, izba kontroli), Frankfurt (bank centralny)
Typ państwa związek państw sui generis
Przewodniczący Rady Europejskiej Nicolas Sarkozy
Przewodniczący Komisji José Barroso
Przewodniczący Parlamentu Hans-Gert Pöttering
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
7. na świecie
4 324 782 km²
3.08%
Liczba ludności (2008)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narodowości
3. na świecie
497,2 mln
115 osob/km osób/km²
32

Niemcy
Francuzi
Włosi
Anglicy
Polacy
Hiszpanie
Rumuni
Holendrzy
Węgrzy
Grecy
Portugalczycy
Czesi
Szwedzi
Austriacy
Bułgarzy
Flamandowie
Irlandczycy
Duńczycy
Słowacy
Szkoci
Finowie
Walonowie
Katalończycy
Walijczycy
Baskowie
Litwini
Galisyjczycy
Słoweńcy
Łotysze
Estończycy
Maltańczycy
Luksemburczycy
Inni

32

Niemcy
Francuzi
Włosi
Anglicy
Polacy
Hiszpanie
Rumuni
Holendrzy
Węgrzy
Grecy
Portugalczycy
Czesi
Szwedzi
Austriacy
Bułgarzy
Flamandowie
Irlandczycy
Duńczycy
Słowacy
Szkoci
Finowie
Walonowie
Katalończycy
Walijczycy
Baskowie
Litwini
Galisyjczycy
Słoweńcy
Łotysze
Estończycy
Maltańczycy
Luksemburczycy
Inni

PKB (2007)
 • całkowite 
 • na osobę

16,6 bilionów $
26 800 $
Jednostka monetarna
13

euro¹ (€) (EUR)
forint węgierski (HUF)
funt brytyjski (GBP)
korona czeska (CZK)
korona duńska (DKK)
korona estońska (EEK)
korona słowacka (SKK)
korona szwedzka (SEK)
lej rumuński (RON)
lew bułgarski (BGN)
lit litewski (LTL)
łat łotewski (LVL)
złoty polski (PLN)

13

euro¹ (€) (EUR)
forint węgierski (HUF)
funt brytyjski (GBP)
korona czeska (CZK)
korona duńska (DKK)
korona estońska (EEK)
korona słowacka (SKK)
korona szwedzka (SEK)
lej rumuński (RON)
lew bułgarski (BGN)
lit litewski (LTL)
łat łotewski (LVL)
złoty polski (PLN)

Utworzona:
Jako EWG
 • podpisane
 • powołana

Jako UE
 • podpisany
 • powołana


traktaty rzymskie
 • 25 marca 1957
 • 1 stycznia 1958

traktat z Maastricht
 • 7 lutego 1992
 • 1 listopada 1993

Religia dominująca chrześcijaństwo
Strefa czasowa UTC - 4 do +4

0 do +2 (uwzględniając tylko kontynent europejski)

Domena internetowa .eu
Kod samochodowy
27

A, B, BG, CY, CZ, D, DK, E, EST, F, FIN, GB, GR, H, I, IRL, L, LT, LV, M, NL, P, PL, RO, S, SK, SLO

27

A, B, BG, CY, CZ, D, DK, E, EST, F, FIN, GB, GR, H, I, IRL, L, LT, LV, M, NL, P, PL, RO, S, SK, SLO

Kod telefoniczny +3 (proponowany)[potrzebne źródło]
Mapa Unii Europejskiej

Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały 1 listopada 1993 na mocy Traktatu z Maastricht gospodarczo-polityczny związek dwudziestu siedmiu[1] demokratycznych krajów europejskich[2], będący efektem wieloletniego procesu[3] integracji politycznej, gospodarczej i społecznej, a zarazem największą, najprężniejszą i unikatową formą tego typu na świecie mającą 30 % udział w światowym PKB.

Stanowi przypadek sui generis[4] w stosunkach międzynarodowych, tworem który nigdy wcześniej nie istniał w historii powszechnej i jest zupełnie nieznany historii stosunków międzynarodowych. Jest kombinacją struktur ponadnarodowych (ponadpaństwowych, uwspólnotowionych) oraz międzyrządowych (międzynarodowych)[5]. Posiada cechy zarówno organizacji międzynarodowej, jak i konfederacji (najwięcej zwolenników)[6] czy nawet państwa federalnego. Wśród teoretyków prawa, politologii i stosunków międzynarodowych trwa spór za co dokładnie można uznać Unię. Federaliści doszukują się w niej państwa. Zwolennicy teorii Europy Państw (Ojczyzn) wykazują, że jest to tylko współpraca między państwami[7]. Ścierają się zarówno odrębne wizje poszczególnych państw członkowskich[8] jak i doktryn politycznych[9]. Unia ciągle pozostaje wspólnotą i kombinacja interesów narodów, państw, regionów, grup społecznych, grup zawodowych stąd często wykorzystywana jest w celu realizacji partykularnych interesów narodowych[10] a nie ogólnoeuropejskich. W wielu sprawach jeden głos pozostaje w sferze deklaracji i życzeń a nie rzeczywistych działań[11].

Polska jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004.

Podstawę do funkcjonowania UE stanowi Traktat o Unii Europejskiej (wersja obowiązująca Traktat z Nicei z 2001 roku, uwzględniając traktaty akcesyjne z 2003 i 2006 roku), Traktat o Wspólnocie Europejskiej (wersja obowiązująca Traktat z Nicei z 2001 roku, uwzględniając traktaty akcesyjne z 2003 i 2006 roku)[12] i Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej.

Po ratyfikacji[13] (planowo 1 stycznia 2009) Traktatu Reformującego, podstawę funkcjonowania stanowić będą: Traktat o Unii Europejskiej, Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej[14]. Duże znaczenie będzie też miała Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, choć do samego funkcjonowania nic nie wniesie. Traktat z Lizbony otwiera możliwość przyjęcia przez UE Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności[15], jednak już teraz Trybunał Sprawiedliwości uznał ten dokument (ze względu na jego fundamentalne znaczenie dla prawodawstwa europejskiego, filozofii prawa i ponieważ wszystkie kraje członkowskie UE ratyfikowały tę Konwencję) za wiążący go i mający szczególne znaczenie[16]. Osobną organizacją zostanie Euratom i podstawą jego funkcjonowania będzie Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej[17].

Spis treści

Filary Unii Europejskiej i jej polityka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Trzy filary Unii Europejskiej.

Unia Europejska = (Wspólnota Europejska+ Euratom[18])[19] + Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa[20] + Współpraca Sądowa i Policyjna w Sprawach Karnych (Obszar Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości)[21]

Pierwszy filar

W 2002 roku wygasł zawarty na 50 lat traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. Obecnie obowiązujące traktaty to: Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską oraz Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej. Obowiązuje prawo wspólnotowe i współpraca ponadnarodowa.

W 2002 roku wygasł Traktat paryski i kompetencje Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali przejmuje Wspólnota Europejska.

Drugi filar

Zobacz więcej w osobnym artykule: Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa.
Przewodniczący Komisji Europejskiej Barroso i prezydent Stanów Zjednoczonych Bush Jr.
Przewodniczący Komisji Europejskiej Barroso i prezydent Stanów Zjednoczonych Bush Jr.

Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa[25]. Obowiązuje prawo międzynarodowe publiczne i współpraca międzyrządowa.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Polityka zewnętrzna Unii Europejskiej. Zobacz więcej w osobnym artykule: Polityka bezpieczeństwa Unii Europejskiej.

21 członków UE jest również członkiem Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego. Rodzi to pewne komplikacje w sprawie budowy wspólnej polityki bezpieczeństwa. Główny problem to czy budować obronę unijną w oparciu o USA i NATO (ESDI), czy też może w oparciu o UZE (misje petersberskie), czy też tworzyć zupełnie nowe struktury współpracy (Europejski Cel Operacyjny z 1999 roku oraz jego uelastycznioną formułę Nowy Europejski Cel Operacyjny 2010 z 2004 roku [29]).

Trzeci filar

Zobacz więcej w osobnym artykule: Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych.

Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych[30]- do 1999 r. współpraca w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Obowiązuje prawo międzynarodowe publiczne i współpraca międzyrządowa.

Siedziba Europolu
Siedziba Europolu

Cele Unii

Według podpisanego w 1992 roku Traktatu o Unii Europejskiej podstawowymi celami Unii są:

Europa (z mitologii greckiej)
Europa (z mitologii greckiej)

Kompetencje Wspólnot

Co do zasady Wspólnota działa w ramach wyznaczonych jej przez Traktaty. Jednak w celu realizacji swoich celów, na podstawie artykułu 308 TWE[39] Rada UE (na wniosek KE, stanowiąc jednomyślnie, po konsultacji z PE) może podjąć działania także poza wyraźnie przyznanymi jej kompetencjami (tzw. kompetencje dodatkowe), pod warunkiem, że wszystkie państwa członkowskie wyrażą na to zgodę. W kompetencjach dzielonych i wspomagających bardzo ważną rolę odgrywa zasada subsydiarności[40].

Dziedziny wyłączone z Traktatu: własność[41], handel i produkcja broni, amunicji i materiałów wojennych[42][43].

Suwerenność państw członkowskich

Państwa nie zrzekają się swojej suwerenności a jedynie przekazują kompetencję wykonywania suwerenności organom ponadnarodowym. Uprawnienia Wspólnot Europejskich względem ich państw członkowskich nie powodują utraty suwerenności przez te państwa. Wspólnota[44] służy do realizacji wzmacniania suwerenności państw członkowskich i realizowaniu ich polityk poprzez możliwość udziału w procesie decyzyjnym i możliwość forsowania "swoich" celów i interesów na forum całej Unii- także przez małe państwa, przez co wzrasta rola, pozycja i prestiż każdego państwa członkowskiego na arenie międzynarodowej. Stanowisko sceptyków: Unia odchodzi od jednomyślności a nawet od consensusu. Pewne uzgodnienia mogą zapaść mimo jednoznacznego sprzeciwu państwa członkowskiego. Organy Unii nie pokazują pełnej reprezentacji obywateli i narodów UE (z jednej strony małe kraje są nadreprezentowane w Parlamencie i Radzie UE, z drugiej strony od Traktu Lizbońskiego niektóre małe kraje stracą reprezentację w Komisji Europejskiej).

Instytucje, organy, agencje Unii

Zobacz więcej w osobnym artykule: Instytucje Wspólnot Europejskich i organy Unii Europejskiej.

Unia ma tylko jeden traktatowy organ instytucjonalny – Radę Europejską, która jednak nie ma żadnych formalnych możliwości decyzyjnych i prawotwórczych. Rada Unii, Komisja, Parlament, Trybunał i inne są instytucjami Wspólnoty Europejskiej, względnie Wspólnot Europejskich jeśli uwzględnimy Euratom[45]. Jednakże, że Wspólnota jest częścią Unii, a Wspólnota Europejska jest kontynuatorem Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, następuje wypożyczenie organów Wspólnoty przez Unię[46]. Sytuację z prawnego punktu widzenia uporządkuje Traktat Lizboński – zniknie podział na Wspólnotę i Unię.

Przewodniczący Komisji (przyrównać można do Premiera) Portugalia José Manuel Durão Barroso

Pierwszy Zastępca Przewodniczącego Komisji, komisarz ds. instytucjonalnych i strategii komunikacji społecznej (Wicepremier) Szwecja Margot Wallström

Wiceprzewodniczący Komisji, komisarz ds. przemysłu i przedsiębiorczości Niemcy Günter Verheugen

Wiceprzewodniczący Komisji, komisarz transportu Włochy Antonio Tajani

Wiceprzewodniczący Komisji, komisarz ds. obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości (minister spraw wewnętrznych oraz minister sądownictwa) Francja Jacques Barrot

wiceprzewodniczący Komisji, komisarz ds. administracyjnych, audytu wewnętrznego i przeciwko deprawacji środków publicznychEstonia Siim Kallas

Komisarz ds. ekonomicznych i walutowych Hiszpania Joaquín Almunia

Komisarz rybołówstwa i gospodarki morskiejMalta Joseph Borg

Komisarz środowiska Grecja Stavros Dimas

Komisarz ds. rynku wewnętrznego i usług Irlandia Charlie McCreevy

Komisarz rolnictwa i rozwoju wsi Dania Mariann Fischer Boel

Komisarz prawa konkurencji Holandia Neelie Kroes

Komisarz ds Stosunków Zewnętrznych i Polityki Sąsiedztwa (Minister Spraw Zagranicznych w I filarze) Austria Benita Ferrero-Waldner

Komisarz ds. edukacji, kształcenia, kultury Słowacja Ján Figeľ

Komisarz ds. handlu Wielka Brytania Peter Mandelson

Komisarz ds. zdrowia Cypr Androulla Vassiliou

Komisarz ds. pomocy rozwojowej i humanitarnej Belgia Louis Michel

Komisarz ds. rozszerzenia Finlandia Olli Rehn

Komisarz ds. zatrudnienia, spraw socjalnych i równości Czechy Vladimír Špidla

Komisarz ds. podatków i unii celnej Węgry László Kovács

Komisarz ds. budżetu i programów finansowych Litwa Dalia Grybauskaitė

Komisarz ds. polityki regionalnej Polska Danuta Hübner

Komisarz ds. energii Łotwa Andris Piebalgs

Komisarz ds. społeczeństwa informacyjnego i mediów Luksemburg Viviane Reding

Komisarz ds. badań i nauki Słowenia Janez Potočnik

Komisarz ds. ochrony konsumenckiej Bułgaria Meglena Kuneva

Komisarz ds. wielojęzyczności Rumunia Leonard Orban

Przewodniczący Parlamentu Europejskiego (Przewodniczący Izby Niższej reprezentującej Unię jako całość i jedność) Niemcy Hans-Gert Pöttering

Przewodniczący Rady Unii Europejskiej (Przewodniczący Senatu, Izby Wyższej- bo faktycznie skupia całą moc legislacji i reprezentuje poszczególne części składowe Unii lub Prezydent- bo de iure Prezydencja jest ściśle związana z RUE) Francja Bernard Kouchner

Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej, Wysoki Przedstawiciel ds Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (Minister Spraw Zagranicznych w II filarze, Minister Obrony w II filarze) Hiszpania Javier Solana

Przewodniczący Trybunału Sprawiedliwości (Przewodniczący Trybunału Konstytucyjnego) Grecja Vassilios Skouris

Przewodniczący Europejskiego Banku Centralnego (Przewodniczący Banku Centralnego) Francja Jean-Claude Trichet

Przewodniczący Trybunału Obrachunkowego (Przewodniczący Najwyższej Izby Kontroli) Portugalia Vitor Manuel Da Silva Caldeira

Przewodniczący Sądu Pierwszej Instancji (Przewodniczący Sądu Najwyższego) Luksemburg Marc Jaeger

Przewodniczący Sądu ds Służby Cywilnej (Przewodniczący Sądu Pracy) Wielka Brytania Paul J. Mahoney

Przewodniczący Europejskiego Banku Inwestycyjnego (Przewodniczący Instytucji Depozytowo-Kredytowej, odpowiednik Banku Gospodarstwa Krajowego) Belgia Philippe Maystadt

Szef Rządu przyszłej Prezydencji, członek Troiki (Przyszły Prezydent) Czechy Mirek Topolánek

Polacy w unijnych instytucjach

Komisarz odpowiedzialna za politykę regionalną Danuta Hübner

Dyrektor generalny w Radzie Unii Europejskiej Jarosław Pietras

Reprezentat Komisji Europejskiej w Polsce Róża Thun

Wicedyrektor generalny w dyrekcji ds rolnictwa w KE Jerzy Plewa

Wicedyrektor generalny w dyrekcji ds rozszerzenia w KE Jan Truszczyński

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych), Członek Rady Europejskiej Radosław Sikorski

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych) Bogdan Klich

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Gospodarczych i Finansowych) Jacek Rostowski

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Gospodarczych i Finansowych oraz ds. Konkurencyjności oraz ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Polityki dotyczącej Konsumentów) Waldemar Pawlak

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury) Bogdan Zdrojewski

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury) Mirosław Drzewiecki

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury) Barbara Kudrycka

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury) Katarzyna Hall

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Rolnictwa i Rybołówstwa) Marek Sawicki

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Środowiska) Maciej Nowicki

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych) Grzegorz Schetyna

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych) Zbigniew Ćwiąkalski

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii) Cezary Grabarczyk

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Polityki dotyczącej Konsumentów) Jolanta Fedak

Członek Rady Unii Europejskiej (ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Polityki dotyczącej Konsumentów) Ewa Kopacz

Ambasador Polski w Komitecie Stałych Przedstawicieli Jan Tombiński

Zastępca ambasadora w Komitecie Stałych Przedstawicieli ? ?

Członek Rady Europejskiej Donald Tusk

Członek Rady Ogólnej Europejskiego Banku Centralnego Sławomir Skrzypek

Sędzia Trybunału Sprawiedliwości Jerzy Makarczyk

Sędzia Sądu Pierwszej Instancji Irena Wiszniewska-Białecka

Audytor w Trybunale Obrachunkowym Jacek Uczkiewicz

Sędzia Sądu ds Służby Cywilnej Irena Boruta

13 wiceprzewodniczący (wg kolejności rotacji) Marek Siwiec

14 wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego (wg kolejności rotacji) Adam Bielan

Przewodniczący Komisji ds zagranicznych w PE Jacek Saryusz-Wolski

Przewodniczący Komisji ds petycji w PE Marcin Libicki

Wiceprzewodniczący Komisji prawnej w PE Lidia Geringer de Oedenberg

Wiceprzewodniczący Komisji spraw zagranicznych w PE Janusz Onyszkiewicz

Wiceprzewodniczący Komisji kontroli budżetowej w PE Bogusław Liberadzki

Wiceprzewodniczący Komisji budżetowej w PE Janusz Lewandowski

Wiceprzewodniczący Komisji rozwoju regionalnego w PE Jan Olbrycht

Wiceprzewodniczący Komisji rolnictwa i rozwoju wsi w PE Janusz Wojciechowski

Wiceprzewodniczący Komisji praw człowieka w PE Józef Pinior

Prawo wspólnotowe i prawo unijne

Polski premier i prezydent podczas podpisania Traktatu lizbońskiego - właśnie dzięki niemu przestanie obowiązywać podział na prawo wspólnotowe i prawo unijne
Polski premier i prezydent podczas podpisania Traktatu lizbońskiego - właśnie dzięki niemu przestanie obowiązywać podział na prawo wspólnotowe i prawo unijne
Zobacz więcej w osobnych artykułach: Prawo wspólnotowe, Acquis communautaire, Prawo unijne, Traktaty Unii Europejskiej.

14 listopada 1991 r. Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że TWE należy pojmować jako konstytucyjną kartę ustanawiającą podstawowe zasady prawa wspólnotowego[47]. Prawo wspólnotowe można podzielić na prawo wspólnotowe pierwotne (traktaty założycielskie, traktaty modyfikujące, traktaty akcesyjne) i prawo wspólnotowe wtórne (rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, opinie, zalecenia); pomiędzy pierwotnym a wtórnym należy umieścić umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnotę Europejską (po Traktacie lizbońskim przez Unię Europejską). Mimo mylnych stwierdzeń i błędnych sformułowań podawanych przez populistycznych polityków prawo pierwszego filaru jest ważniejsze niż jakiekolwiek akty prawa (reguły normatywne) państw członkowskich - nawet ich konstytucje. Związane jest to z zasadą iż kraj członkowski nie może powoływać się na przepisy wewnętrzne w celu nierealizowania prawa wspólnotowego[48]. Nad realizacją i przestrzeganiem prawa wspólnotowego czuwa system sądownictwa i administracja państw członkowskich. Stąd jednym z wymogów członkostwa jest posiadanie odpowiedniego aparatu funkcjonowania państwa. Mimo, że prawo wspólnotowe stworzyły państwa członkowskie, podpisując i ratyfikując traktaty założycielskie, jak orzekł Trybunał Sprawiedliwości, jego podmiotami stały się również jednostki. Nie wszystkie normy prawa wspólnotowego mają bezpośredni skutek wobec jednostek, a i sama pozycja jednostek w prawie wspólnotowym nie jest jeszcze tak silna, jak państw członkowskich.

Prawo drugiego i trzeciego filaru to akty prawa międzynarodowego i wymagają ratyfikacji, implementacji, inkorporacji bądź transpozycji do porządków prawnych państw członkowskich.


Prawo pierwszego, drugiego i trzeciego filaru stanowi łącznie prawo unijne.

Terminologię uporządkuje Traktat lizboński – zniknie podział na Wspólnotę (prawo wspólnotowe) i Unię (prawo unijne).

Traktat Lizboński

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Traktat lizboński, Karta Praw Podstawowych.

Zwany też Traktatem Reformującym. Zawiera zmiany w Traktacie o Unii Europejskiej i Traktacie o Wspólnocie Europejskiej (zmienia nazwę na Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Planowo ma wejść w życie (o ile przejdzie proces ratyfikacji) 1 stycznia 2009. Powstał po fiasku Traktatu ustanawiającego Konstytucję dla Europy. Zniesie on podział na Wspólnotę Europejską i Unię Europejską oraz nada Unii Europejskiej osobowość prawną.

Kompetencje Unii po Traktacie Lizbońskim

Kryteria kompetencji Unii ze względu na sposób ich przekazania
Kompetencje wyłączne Kompetencje dzielone Kompetencje wspomagające
  • unia celna[49]
  • funkcjonowanie rynku wewnętrznego
  • polityka monetarna krajów, które przyjęły walutę euro[50]
  • zasoby morskie i polityka rybołówstwa[51]
  • wspólna polityka handlowa[52]
  • wspólny rynek[53]
  • polityka społeczna (w zakresie spraw wymienionych w Traktacie)[54]
  • spójność ekonomiczna, społeczna i terytorialna[55]
  • rolnictwo[56] i połów ryb (wyłączając morskie zasoby)
  • ochrona środowiska[57]
  • ochrona konsumencka[58]
  • transport
  • sieci, drogi i połączenia transeuropejskie[59]
  • energia[60]
  • Obszar Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości
  • ochrona zdrowia i bezpieczeństwo publiczne (w zakresie spraw wymienionych w Traktacie)[61]
  • ochrona i polepszanie ludzkiego zdrowia
  • przemysł
  • kultura[62]
  • turystyka
  • edukacja, młodzież, sport i doradztwo zawodowe[63]
  • ochrona obywatelska
  • współpraca administracyjna
Unia Europejska – instytucjonalizacja i formalne przejawy procesu integracji europejskiej
1948 1952 1954 1958 1964 1967 1970 1975 1985 1987 1993 1999 2002 2003 2005 2007 ?2009?
ESRO Europejska Europejska
ELDO Agencja Kosmiczna Agencja Kosmiczna
Wspólnoty Europejskie U          N          I          A
E          U          R          O          P          E          J           S          K          A
Euratom Europejska Wspólnota Energii Atomowej F Euratom (Pierwszy filar) F EURATOM
EWWiS Europejska Wspólnota Węgla i Stali I EWWiS (Pierwszy filar) I
EWG Europejska Wspólnota Gospodarcza L Wspólnota Europejska (Pierwszy filar) L
Wspólnoty Europejskie U N I A
E U R O P E J S K A
Strefa Schengen Strefa Schengen Strefa Schengen Strefa Schengen
Grupa A Wymiar sprawiedliwości
i sprawy wewn.
(Trzeci filar)
  A